قرن سوم دوران لغت بود كه در آخر قرن دوم ، خليل قدم اول را برداشته بود و كتاب العين را براى شاگرد خود ليث بن مظفر فراهم كرده بود . اما اينكتاب نماينده همه قدرت و دقت علمى خليل نبود كه نكته‌دانان خطاهاى بسيار از آن گرفتند و لغويان قرن سوم كوشيدند تا نقص آن را جبران كنند و تصحيف و تحريف را باصلاح آرند و فرهنگنامه‌هاى بزرگ فراهم كردند اما همه نظم حروف را از مخرج گرفته بودند و بتقليد خليل حروف حلق را اول آورده بودند ، ابن دريد كتاب " جمهرة اللغه " را بدين روش كرد ، جمهره وى از عيوب كتاب العين مبرا بود اما بىعيب نبود و نكته‌سنجان در آن لغتها يافتند كه از راويان موثق نبود و خاص اين دريد بود و نيز روش او در شرح كلمات ، جويندگانرا كه معنى از آن ميجستند بدشواريها ميكشيد . ابن دريد بجز تسلطى كه در لغت داشت اديبى ماهر نيز بود و نظم و نثر نكو داشت و نخستين كس بود كه " مقامه " نويسى را به زبان عربى باب كرد ، نقادان و مورخان ادب همه آنچه را كه ابو على قالى شاگرد ابن دريد در كتاب امالى از او نقل مىكند " مقامه‌ها " و " داستانها " مىبينند كه مهارت وى در ادب و لغت از خلال آن هويدا است . اين نكته را حصرى در زهر الاداب آورده كه ابن دريد مبدع اين نوع قصه است و از " مقامه " نويسانى كه بعد از او بودند سبق برده است . ابن دريد شعر بسيار از همه گونه ظريف و محكم و جد و هزل داشت كه در متون پراكنده است . ابو على قالى ( 228 - 306 ) نيز كتاب " البارع فى اللغه " را به روش خليل فراهم كرد . " امالى " وى از كتب معتبر است كه لغت و ادب را بهم پيوسته دارد ، هم او بود كه علم لغت و فنون ادب را باندلس برد و طبقه اول از لغويان و اديبان بزرگ آن ناحيه مايه از او گرفتند . از مؤلفان لغت صاحب بن عباد ( 326 - 385 ) بود كه كتاب " المحيط " را در هفت جلد تأليف كرد و ابن فارس مؤلف " المجمل " متوفى بسال 395 و ابو منصور ازهرى